• ALTIN (TL/GR)
    470,35
    % 0,68
  • ÇEYREK ALTIN
    754,00
    % 0,39
  • %
  • %
  • %
  • %
  • %
  • BIST 100
    1.397,82
    % -0,26

TÜSİAD Başkanı: Baharı beklerken doluya tutulduk, herkes borç çevirmeye çalışıyor

TÜSİAD Başkanı: Baharı beklerken doluya tutulduk, herkes borç çevirmeye çalışıyor

TÜSİAD Idare Şurası Yöneticisi Simone Kaslowski: Evvelki yıl yaşadığımız buhran sonrası tam acep bahar mı geliyor derken doluya tutulduk diyebiliriz. Artık adeta bir müddet kış uykusuna giriyoruz.

TÜSİAD Başkanı: Baharı beklerken doluya tutulduk, herkes borç çevirmeye çalışıyor

Türk Sanayicileri ve İş Kişileri Derneği (TÜSİAD) Idare Heyeti Yöneticisi Simone Kaslowski, koronavirüs salgının tam olarak ne kadar süreceğini kestirmenin mümkün olmadığına işaret ederek “İşsizlik tarafı bizi önemli mealde endişelendiriyor. Bunalımın uzun sürmesi yoksulluğun değerli ölçüde artmasına yol açabilir. Malûm bir gelirin altındaki hane halkına direkt destekler verilmesi gerektiğini savunuyoruz” dedi.

Yeni Iktisat Programı (YEP) dahil yapılan tüm kestirimlerin artık muteberliğini yitirdiğini anlatan Kaslowski, buradan mümkün olan en kısa vadede çıkabilmek ve gerekli siyasetleri belirlemek için tıpkı Sıhhat Bilim Kurulu’na misal işdünyasının da temsil edildiği bir yapının kurulması gerektiğini vurguladı. “Birbirimize güvenmeden, kutuplaşma problemini aşmamız çok çetin olacak” diyen TÜSİAD Lideri Simone Kaslowski ile koronavirüsün iktisada tesirlerini ve çıkış yollarını konuştuk.

ADETA BİR MÜDDET KIŞ UYKUSUNA GİRİYORUZ

– 'Artık hiçbir şey eskisi üzere olmayacak' lafını çok duyuyoruz. Koronavirüse bağlı nasıl bir buhranla karşı karşıyayız, Türkiye iktisadı aslında güçlükle bir periyottan geçiyordu, iş yerküresi bu sürece nasıl yakalandı?

Koronavirüs’den evvel 2020 yılında Türkiye iktisadında de global iktisatta de uygun bir yıl geçireceğimizi düşünüyorduk. Global iktisatta resesyon endişeleri ABD-Çin ticaret ittifakıyla yanını daha olumlu senaryolara bırakmıştı. Türkiye’de kredi ivmesi münhasıran tüketici tarafında artmış ve bunun siparişlere yansıdığını görmüştük. Hatırlarsanız son çeyrek büyüme nispeti da %6 gelmişti. Sürdürülebilirliğini sorgulasak da iç talepte kıymetli bir canlanma olduğunu hissediyorduk. Tam da bu ortamda koronavirüs buhranı ile hayatımız değişti. Evvelki yıl yaşadığımız bunalım sonrası tam sanki bahar mı geliyor derken doluya tutulduk diyebiliriz. Artık adeta bir müddet kış uykusuna giriyoruz. Buradan mümkün olan en kısa müddette çıkabilmek ve sıradana dönebilmek için gerekli siyasetleri belirlemek için tıpkı Sıhhat Bilim Kurulu’na misal işdünyasının da temsil edildiği bir yapı yararlı olacaktır.

Lakin tüm ekonomik meseleler bir yana, vakaların görünmeye başlamasıyla bir arada salgınla uğraşa destek veriyor, elimizden geleni yapmak için ağır olarak çalışıyoruz. Üyelerimiz sıhhat çalışanlarımıza gerekli ekipmanları sağlamak için seferber oldular. Üretim hatlarını bu gereksinimlere nazaran değiştirdiler. Tıpkı devirde tıpkı ve maddi destekleriyle muhtaçlık sahiplerinin yanında oluyorlar. Bu periyotta dayanışma her şeyden değerli.

HERKES BORÇ ÇEVİRMEYE ÇALIŞIYOR

– Ekonomik İstikrar Kalkanı paketinde bir seri tedbir açıklandı, bunlar şu anda iktisatta oluşan meseleleri çözmeye ne kademe deva olacak? Burada adımlar atılırken sizin görüşleriniz alınıyor mu, asıl odaklanılması gereken meydanlar neler?

Destek paketi açıklanmadan evvel biz de görüşlerimizi ilettik. Başkaca Sayın Cumhurbaşkanı’nın 15 Mart’ta Çankaya’da yaptığı eş güdüm içtimasına katılıp görüşlerimizi lisana getirdim. Sonrasında da çeşitli Bakanlıklarla istişarelerimiz sürdü.

Ekonomik açıdan üç sahaya odaklanıyoruz: 1. İstihdamın korunması 2. İşletmelerin korunması 3. Finansal istikrarın korunması.

Şu anda devlet olarak en çok endişelenmemiz gereken mevzu, istihdamı korumak için giderek daha çokça desteğe gereksinim olacağının ortaya çıkıyor olması. Burada ne kadar erken davranırsanız kayıpları o kadar önlersiniz. O yüzden süratli hareket edilmesi gereken bir alan.

Bir başka değerli ve acil tedbir ise mücbir sebep tarifinin, cirosunda muayyen bir kayıp yaşayan tüm mükellefler için beğenilen olmasını sağlamak. Mücbir sebep tatbikinde salgından etkilenen bölümler seçilmeye çalışılıyor ama geldiğimiz noktada maatteessüf etkilenmeyen bölüm aslında kalmadı. O yüzden bir kısım işletme buradaki desteklerden faydalanırken sairleri için bunların tasdikli olmaması bizce adil bir pratik değil. Tüm işletmeler banka kredilerini ve ticari borçlarını çevirmeye çalışıyorlar. Bir de ağır vergi ve prim yükleri ile karşılaşmamalılar. Bunların tüm dallar için ertelenmesi gerekiyor.

Desteklerin hanehalkı, işlerini kaybedenler, esnaf, KOBİ, kayıt dışı çalışanlar dahil tüm topluluğu kapsaması değerli. Zati pakete her geçen gün eklemeler yapıldığını görüyoruz. Bunun için gereken kaynağı kısa vadede piyasadan bulmaya çalışmak piyasa istikrarlarını sarsabilir. Merkez Bankası bu nedenle İşsizlik Fonu’ndan tahvil satın alan bankalardan bunları ölçü hududu koymadan alacağını açıkladı. Bu metotla işsizlik fonuna direkt nakit sağlanmış olacak. Bu ve gibisi formüllere Hazine’nin gereksinimleri için de gereksinim duyulabilir. Türkiye’nin finansal istikrarı korumak için destek paketinin kaynaklarını nasıl sağlayacağına ve sonrasında nasıl olağana dönüleceğine ait piyasalara itimat verici bir program sunmasının çok yararlı olacağına inanıyoruz.

FED İLE MUAHEDE YAPILABİLİR

– Hususî kolun çok önemli bir borç sorunu var, Türkiye'nin de yaklaşık 170 milyar dolar dış borç ödemesi kelam konusu, burada alarm boyutunda bir sorun var mı, borç problemiyle baş etmek için ne tıp adımlara muhtaçlık var? Mesela IMF seçeneği düşünülmeli mi?

Merkez Bankası TL likiditesinde sorun yaşanmaması için bankalara destek veriyor. Kendi para ünitemiz kelam konusu olduğunda Merkez Bankası bunu rahatlıkla yapabilir. Fakat bunalım başladığından beri tüm yerkürede bir döviz likiditesi sorunu da başladı. Burada Merkez Bankamızın gücü elindeki rezervlerle hudutlu. Rezervlerin son bir yıldır faal olarak kur siyasetinde kullanıldığı biliniyor. Önümüzdeki bir sene için borç çevirmede sorun görmüyoruz lakin piyasa algısı açısından riskler var.

Yerküre çapında dolar gereksiniminin artması gelişmekte olan piyasalardan güçlü anamal çıkışlarına neden oluyor. Türkiye’den de birinci üç ayda çıkış 6 milyar doları geçti. Amerikan Merkez Bankası Fed Amerika dışındaki memleketlerin Merkez Bankaları ile para takası itilafları yaparak dolardaki sıkışıklığı çözmeye çalışıyor. Bu devletler arasında Brezilya, Meksika üzere gelişmekte olan memleketler de var. En son Endonezya ile 60 milyar dolarlık muahede yapıldı. Merkez Bankamızın da Fed ile bu türlü bir mutabakat yapması piyasa itimadının sağlanmasında çok büyük ek yapacaktır.

Artık IMF, tekrar Fed ile işbirliği içerisinde, Fed’in direkt itilaf yapmadığı devletlere likidite sağlamak için yeni bir para takası mekanizması kuruyor. Bu alışkın olduğumuz biçimde bir IMF paketi değil. Borç da değil. Kısa vadede likidite sağlayacak bir takas. Şimdi nasıl çalışacağı da açıklanmadı. Kaynak ve Merkez Bankası bu mekanizmadan faydalanmak konusunu kendileri değerlendirecektir. Buradaki sorun Türkiye’nin buna gereksinimi olup olmadığından fazla, gayrı gelişmekte olan devletler bu ittifaklarla konumlarını güçlendirirken Türkiye’nin dışarıda kalmasının piyasa algısını aleyhimize döndürebilecek olmasıdır.

İŞSİZLİK ENDİŞELENDİRİYOR

– Olağan koşullarda YEP'te bu yıl için yüzde 5 büyüme ve yüzde 11.8 işsizlik, yüzde 8 pahalılık beklentisi vardı. Bu gayeler bu noktadan sonra ne kadar gerçekçi, Türkiye'nin yeni bir programa gereksinimi var mı, yeni programın ana ekseni ne olmalı? 

YEP dahil yapılan tüm varsayımların artık muteberliğini yitirdiğini söyleyebiliriz. Plan ve programların bu yeni durum önünde tekrar yapılması gerekecek. Bu yıl biz Türkiye’nin her şeye karşın küçük de olsa müspet büyüyebileceğini düşünüyoruz. Fakat 2. çeyrekte çok sert bir daralma olacak, yılın 2. yarısında iç taleple bunu telafi etmeye çalışacağız. Salgının tam olarak ne kadar süreceğini kestirmek mümkün değil. Birtakım sıhhat eksperleri 2. bir dalga riskinden de bahsediyorlar. Baz senaryo olarak üçüncü çeyrekte ılımlı bir geri dönüş bekliyoruz. İşsizlik tarafı bizi önemli mealde endişelendiriyor. Kayıtlı çalışanlar için devlet anlaşılan destekler açıklıyor. Fakat istatistiklere nazaran kayıtsız çalışan fiyatlı kesimde 3 milyon kişi var, kendi hesabına da çalışan 1,5 milyon kişi var.

Yeni program desteklerin detaylarını ve mali yüklerini çok şeffaf bir formda içermeli. Bu devirde yapılan yardımların da hakikat adrese yönelmesi, hakikaten gereksinimi olanlara ulaştırılması değerli. Oluşan mali yük kamu borcunu artıracak. Merkez Bankası’nın başlattığı miktarsal genişleme de bilançosunu değerli ölçüde büyütecek. Bugünü tartışmanın yanında bir çıkış stratejisini de oluşturmak, sıradana nasıl döneceğimizi de planlamak lazım. Yeni programın en değerli bileşeni bu olacak.

MILLETLERARASI UYUMA GEREKSINIM VAR

– Bu periyotta zincirleme bir iflas beklentiniz var mı, hangi dallarda risk görüyorsunuz?

Şu anda tüm yerkürede bunu engellemek için önlemler alınıyor. Memleketimizde de bunun olmaması için nakit akışı bozulan işletmelere daha çokça destek gerekiyor. Tedarik zincirinin korunması için kişisel finansman programları düşünülebilir. Zira zincirin tek bir halkası zayıfsa herkes etkileniyor. Bu yalnızca ulusal değil memleketler arası boyutta da bir sorun. G20’nin global bedel zincirlerini koruyabilmek için daha çokça gayret göstermesi gerekiyor. Memleketlerin tek başına bu buhranla uğraş etmesi ehliyetli değil. Memleketler arası uyuma her zamankinden daha ziyade muhtaçlık var. 

İçeride büyük şirketler kendi tedarikçileri için kimi kolaylıklar sağlamaya çalışıyorlar lakin daha küçük ölçekte KGF ile sağlanan desteklerden faydalanmaya çalışılıyor. Bunların limitleri çok süratli doluyor. Burada daha çokça desteğe muhtaçlık var. Bilhassa KOBİ ve esnaf için bu krediler çok kritik.

TÜSİAD'DAN COVİD-19 PORTALI

– Şu anda Türkiye ihracatının lokomotif dalı otomotivde üretim durmuş vaziyette. Üyeleriniz umum olarak yüzde kaç kapasiteyle çalışıyor? Şu anda iş yerküresinin, endüstricinin en temel sorunu nedir, üyelerinizden ne cins şikayetler alıyorsunuz?

Kapasiteler epeyce düşük. Yalnızca iç talep değil dış talepte de düşüş var. İhracatta da kimi dallarda değerli kayıplar oldu, otomotiv ve hazır giysi üzere. Herkes hem istihdamını hem de işletmesinin devamlılığını sağlamaya çalışıyor. Çalışanlar için sıhhat açısından inançlı bir ortam sunabilmek, tüzel açıdan mevzuattaki değişikliklerin kontratlara olan tesirini anlamaya çalışmak ve finansmana erişim iş yerküresinin ana gündem hususları. 

Tarım, azık, ilaç ve sıhhat kesimleri üzere temel gereksinimleri karşılayan kolların devamlılığı çok kritik. Bu dallarda faaliyet devam etse bile onlar da mevcut durumdan ziyadesiyle etkileniyorlar ve değerli ölçüde zorluk çekiyorlar. Hasebiyle bu meydanlarda üretim ve hizmetlerin kesilmeden devam edebilmesi için muhtaçlık duyulan destekler verilmeli. Bunun yanı sıra sıhhat sistemini ayakta tutan sıhhat çalışanlarının her manada desteklenmesi gereken bir periyotta şiddetten korunmalarına dair yasa teklifinin Meclis’ten süratle geçmesini bekliyoruz.

Salgının ekonomik tesirlerinin bertaraf edilebilmesi için üyelerimizden yaşadığınız problemleri ve tahlil tekliflerini süratle alabilmek üzere bir Covid-19 portalı hayata geçirdik. TÜSİAD görüşlerini ilgili mercilere sunuyoruz. Gereksinim duyulan öteki önlemler için tekliflerimizi dinamik bir süreçle güncelleyerek karar alıcılara iletmeyi sürdürüyoruz.

SOKAĞA ÇIKMA YASAĞINDA İSTİŞARE DEĞERLI

– Hal böyleyken koronavirüs salgının denetim altına alınması için TÜSİAD olarak umum bir sokağa çıkma yasağına nasıl bakıyorsunuz?

Bilim Kurulu’nun tavsiyelerine uyulması değerli. Salgının yayılım suratını azaltmak için gereken her şey yapılmalı. Şayet durum, farz iş sahaları hariç sokağa çıkma yasağını gerektiriyorsa yapılmalı. Pek çok devlet bölgesel de olsa benzeri önlemler aldı. Türkiye de 31 vilayette iki gün müddetle bunu hayata geçirdi. Saf bu önlemler alınırken kritik dallar başta olmak üzere iş dünyasıyla istişare edilerek yapılması son nokta kıymetli. En başta belirli sanayi kollarının acilen durup acilen başlaması mümkün değil. Bu çeşit kısıtlamalar kesinlikle belirli bir plan program çerçevesinde yapılmalı.

Başkaca bu önlemlerle birlikte eşzamanlı olarak gerekli ekonomik desteklerin hayata geçmesi değerli. Bu iktisadın de daha süratli geri dönmesini sağlıyor. Bugün Avrupa’da birtakım devletler kısmen bu yasakları kaldırmaya bile başladı. Süreç ne kadar muvaffakiyetle yönetilirse o kadar süratli normalleşebiliriz. Kararlar alınırken insan sıhhati her hengam ön planda olmalı.

KISA ÇALIŞMA ÖDENEĞİNDEN TÜM İŞLETMELER YARARLANMALI

– Cumhurbaşkanlığı yeni bir kanun çıkarmaya hazırlanıyor. 3 ay işten çıkarma yasaklanacak, gerekli görülürse müddet uzatılacak. Bu düzenleme için görüşünüz alındı mı, neler öneriyorsunuz?

Aslında işletmeler devletin istihdam desteklerinden yararlandığında, örneğin kısa çalışma pratiğinde, istihdamın korunması için kurallar aslında mevcut. Torba tasarıda, kısa çalışma ve işsizlik ödeneklerinden yararlanamayacaklar için bir düzenleme getiriliyor. Milletlerarası pratiklerde hem çalışanları hem de işletmeleri koruyacak en tesirli ve sık başvurulan pratik kısa çalışma ödeneği. Bunalımın başından bu yana kısa çalışma müracaat koşullarının esnetilmesi gereğinin altını çizdik. Koşullarda bir ölçü uygunlaştırma de yapıldı. Ama bölümlerin neredeyse durma noktasına geldiği bu devirde, vadelere ait rastgele bir koşul aranmaksızın kısa çalışma ödeneğinden tüm işletmeler ve çalışanların yararlanması sağlanmalı. İşsizlerin işsizlik sigortası ödeneğine ulaşmasının kolaylaştırılması da gerekli.

YOKSULLUK ARTABİLİR

– Şu anda bile birçok işyeri çalışanları fiyatsız olura gönderdi. Halkın gelirinde dramatik bir düşüş de kelam konusu, bunun sonuncunda toplumsal bir patlama bekliyor musunuz? Hanelerin fakirleşmesine karşı ne tıp adımlar atılmalı?

Şimdi bunalımın ne kadar süreceğini bilmiyoruz. Uzun sürmesi yoksulluğun değerli ölçüde artmasına yol açabilir. Bu nedenle biz zahir bir gelirin altındaki hane halkına direkt destekler verilmesi gerektiğini savunuyoruz. Kimse bu bunalım nedeniyle temel muhtaçlıklarını gideremeyecek durumda kalmamalı. Yerküre pratikleri da gösteriyor ki devlet desteği olmadan bunu sağlamak mümkün değil. Mevcut destekler kesinlikle ecrin makul bir yüzdesi olarak verilmeli. Kayıt dışı çalışan bireylerin hiçbir fiyat desteği alamayacak olduğu unutulmamalı. Bu kesim için mevcut çevre yardım listeleri güncellenmeli. Buhrandan en çokça zarar gören kısımlara daha çokça destek verilmeli. İş yerküresi da toplumsal sorumluluklarının farkında ve üyelerimiz üzerine düşeni bu sıkıntı devirlerde büyük bir özveriyle konumuna getirmeye çalışıyorlar.

KUTUPLAŞMAYI ITIMATLA AŞARIZ

– Bu kadar önemli bir salgında bile iktidarıyla muhalefetiyle ortak hareket etme durumu göremiyoruz. Örneğin belediyelerin yardım kampanyalarına yasaklar getiriliyor, meclisteki infaz yasasında da bir ortaklaşma kelam konusu değil. Bu devirdeki kutuplaşmayı nasıl okuyorsunuz?

Salgın siyasi görüş ayrılığı, etnik köken, inanç, sınıf farkı gözetmeden her kişisi etkileyen global bir sorun. Bu salgın hastalık sürecinde yaşananlar, kutuplaşmanın onarılması ne denli güç bir arıza olduğunu da bize gösteriyor. Bunu aşmak için mütemadi gündemde tutmaya uğraş ettiğimiz itimat kavramı burada kilit değerdedir. Birbirimize güvenmeden, güvenemeden kutuplaşma problemini aşmamız çok çetin olacak. Burada herkese vazife düşüyor. Kimsenin, birinci adımın bir diğerinden gelmesini beklemesine gerek olmadığını düşünüyorum.

Şehriban Kıraç/Cumhuriyet