• ALTIN (TL/GR)
    488,32
    % 0,16
  • ÇEYREK ALTIN
    791,90
    % 1,03
  • AMERIKAN DOLARI
    7,8868
    % 0,36
  • € EURO
    9,3376
    % 0,34
  • £ POUND
    10,2928
    % 0,26
  • ¥ YUAN
    1,1733
    % -0,01
  • РУБ RUBLE
    0,1025
    % 0,08
  • BIST 100
    1.165,70
    % 1,32

Standard Chartered: Şafaktan önceki en karanlık zaman; COVID-19’la savaş 2009’dan daha derin durgunluk yaratacak

Standard Chartered: Şafaktan önceki en karanlık zaman; COVID-19’la savaş 2009’dan daha derin durgunluk yaratacak

COVID-19 salgınının kişisi ve ekonomik maliyeti abartılamaz. En istenilmeyen tesirin 1Y-2020’de hissedilmesini beklesek de bu müddetin ötesine geçebilir. 2020, 1929-31’deki…

Standard Chartered: Şafaktan önceki en karanlık zaman; COVID-19’la savaş 2009’dan daha derin durgunluk yaratacak

COVID-19 salgınının kişisi ve ekonomik maliyeti abartılamaz.

En bed tesirin 1Y-2020’de hissedilmesini beklesek de bu müddetin ötesine geçebilir. 2020, 1929-31’deki Büyük Buhran’dan bu yana global iktisat için en istenilmeyen barış devri performansını görebilir (tahminimiz şu an % -0.6). 1Y-2020’de ekonomik bir çöküş ve akabinde ağrılı bir toparlanma bekliyoruz. Çin iktisadına birinci çeyrekte ve yerkürenin geri kalanında 2. çeyrekte ağırlaşan şokun, 2007-09 Global Finansal Buhran (KFK) periyodunda tek bir çeyrekte olduğundan daha büyük olması bekleniyor.

Çin’in bu buhrandan birinci olarak çıkmasını bekliyoruz, fakat yerkürenin geri kalanında devam eden durgunluk, toparlanmanın müddetini uzatacaktır. Mevcut ekonomik zorlukların ölçeğini gösteren ABD’nin birinci işsizlik müracaatları, 28 Mart’ta sona eren haftada 6,65 milyona yükseldi, bu da çalışma çağındaki nüfusun %3,2’sine eşitti – Eylül 1982’de kayıtlara geçen % 0,5’lik rekorun altı katı. BU sıçrama evvelki hafta birinci işsizlik müracaatlarının 3,28 milyon kimseye yükselmesinin üzerine geldi. Avrupa’da da göstergeler ekonomik aktivitede dinamik bir düşüş olduğunu göstermekte. Güney Kore’de, sınırlama tedbirleri nedeniyle yeni koronavirüs vakalarında yavaşlama belirtileri, Çin’e misal bir örüntü izleyerek beklenti ve aktivite olgularında bir toparlanma yaratabilir.

2Ç-2020, kitlesel kapanışların en ağır olduğu devir olması açısından global durgunluk için en dip nokta olacak. Tüm ekonomik dallar dururken, yalnızca daha yavaş büyüme değil, büyük GSYİH kayıpları da gerçekleşecek. Bu art plana karşı, siyaset yansısı savaş vakti dışında benzersiz ölçeklere ulaşmakta. En tesirli teşvik tedbirleri, mahsusen yerküre çapında birçok kişisi istihdam eden KOBİ’ler için, kitlesel işten çıkarma ve iflas sarmalından kaçınmayı amaçlayanlar elbette.

ABD’nin en büyük metropolitan yerlerinin birçoklarında ve Avrupa’nın en büyük ekonomilerinde kilitlenmeler yahut “evde kalma” buyrukları uygulanmakta. Ekonomik ve sıhhat kaynaklarının daha sonlu olabileceği gelişmekte olan pazarlarda, hükümetler ‘eğriyi düzleştirmek’ için benzeri tedbirler almakta. Güney Afrika ve Nijerya üzere memleketlerdeki duruşların virüsün yayılmasını yavaşlatacağını, bu sayede daha sonra gerekebilecek sert tedbirleri engelleyeceğini varsayıyoruz, lakin bu hiçbir formda garanti edilmez. Mevcut kestirimlerimiz, 4Ç-2020 devrinde koronavirüs salgınlarının tekrar canlandığını varsaymamakta.

Salgının yine alevlenmesi engellense ve tüm yerkürede daha agresif siyaset destek önlemleri uygulansa bile, 2020’de global iktisat canlı hafızadaki en berbat yıllarından biri olmaya devam edecek.

Ekonomik şokun büyük ölçeği göz önüne alındığında, sunulan ekonomik uyaranın büyüklüğü şaşırtıcı değil. Bu tıp tedbirler olmasaydı, yerküre iktisadı büyük olasılıkla bir depresyona girecekti.

G3 bilançoları rekor bir süratle arttı

Yerküre umumunda merkez bankaları tarafından açıklanan niceliksel genişleme tedbirleri hem boyut hem de kapsam açısından etkileyici. Bu buhrandan evvel, büyük merkez bankalarının önderleri, 2007-09 buhranından sonra on yıllık bir ölçüsüz gevşek siyasetin akabinde büyümeyi teşvik etmek için para siyasetinde alan kalmadığı konusunda uyarmaktaydılar.

Siyaset yapıcılar artık bu derde da bir tahlil buldu: hem ABD’de hem de Euro nahiyesinde sınırsız miktarsal genişleme (QE) dahil olmak üzere güçlü mali ve nakdî teşviklerin bir kombinasyonu. Mali paketler de süratle bir araya getirilmekte; bunun mali açıklarda büyük artışlara yol açması beklenen. Bilinen gerçek, 2008-2009’da KFK’ye mali karşılık zayıftı. Bu defa, siyaset yapıcılar eski Avrupa Merkez Bankası Valisi Mario Draghi’nin Avrupa borç buhranı sırasında tesirli bir biçimde kullandığı “ne olursa olsun” yaklaşımını izliyorlar. Birleşik G3 bilançosundaki (Fed, ECB ve BoJ) büyüme, 2008’den bu yana en büyük bilanço genişlemesini göstermekte.

Mali teşvik paketlerinin birçok, faaliyet durduğunda KOBİ’ler üzerindeki baskıyı azaltmaya odaklanmış durumda. Bu destek, bulaşma riskleri bulunduğunda iktisadın toparlanabilmesi için çok değerli. KOBİ’ler birden fazla iktisatta (hem gelişmiş hem de gelişmekte olan) istihdamın büyük bir kısmını sağlamakla kalmaz, tıpkı vakitte üretimin kıymetli bir kısmını da oluştururlar. Fırtınayı beklemek için yeterli konumlandırılmış büyük nakit ziyadesi şirketlerin bilakis, KOBİ’ler, gelirler kuruduktan ve merkez bankalarından ve hükümetlerden mali destek almadıkça birkaç ay içinde iflas tehlikesiyle karşı karşıyadır. En başarılı maliye siyaseti cevaplarının, çalışanların işlerinde (sübvansiyonlar aracılığıyla) kalmasına ve patronları (doğrudan hibeler yahut münasip krediler aracılığıyla) desteklemelerine yardımcı olması gerekli.

Gelişen pazarlar – Ufukta iç sıkıntılar

Şimdiye kadar, pandemi gelişmiş ekonomileri daha süratli etkilediğinden, gelişmekte olan pazarların birçok (Çin hariç mahsusen birkaç istisna dışında) öncelikle dışsal şoklarla karşılaştı.

Global riskten kaçınma beklendiği için GOÜ FX ve behre senedi piyasaları büyük kayıplar gördü. Bununla birlikte, bu devletler artık bulaşma yayıldıkça kendi iç ekonomik buhranları için artan bir riskle karşı zıdda. Hindistan ve Nijerya da dahil olmak üzere kimi kalabalık GOÜ memleketleri, virüsün yayılmasını önlemek için değerli adımlar atmaya başladı; bunların GSYİH büyümeleri üzerinde direkt bir tesiri olacak.

Umut, bu adımların ‘eğriyi düzleştirmeye’ yardımcı olacağı. Bununla birlikte, kimi gelişmekte olan devletler, büyük nüfus büyüklükleri ve yoğunlukları göz önüne alındığında yüksek risklerle karşı zıdda. Kimi durumlarda, nüfusun değerli bir kısmı tehlikeye atılmakta; örneğin Güney Afrika’daki yüksek nispetteki HIV marazı.  Bu devletlerin birçoklarında sıhhat hizmetleri düzgünleşmiş olsa da, büyük bir salgınla başa çıkmak eğrinin değerli ölçüde düzleştirilmesini gerektirecek.

GOÜ’de, örneğin Hindistan ve Güney Afrika’da güçlü para siyaseti reaksiyonları görmeye başlıyoruz. Bununla birlikte, mali alan daha kısıtlı ve birçok memleket ekonomilerini istikrara kavuşturmak için IMF yahut Yerküre Bankası’ndan çok taraflı desteğe gereksinim duyabilir. Yaklaşık 80 memleket, COVID-19 kaynaklı ekonomik kaybı dengelemek maksadıyla finansal destek için IMF’ye yaklaştı.

COVID-19 salgını olmasa bile, GOÜ emtia üreticileri petrol fiyatları düşmeye devam ederken keskin yavaşlama riski altında. Global petrol talebinin Nisan ayında günde 18,4m varil(% 18,4) düşmesini bekliyoruz. Öngörülen envanter yapıları, Mayıs ayına kadar kullanılabilir depolama kapasitesini dolduracak. Pazarın dengelenmesinin tek yolu geniş çaplı üretim duruşları ve bu tercih de ama 10 USD / varil seviyesinin altındaki fizikî fiyatlarda gerçekçi olabilir.

Gerilmiş kaldıraç değerleri…

Geçtiğimiz on yıl, yerkürenin birçoklarında kalıcı olarak düşük fonlama maliyetleri ve kaldıraç risklerinde istikrarlı bir artış gördü. Global borç (finansal olmayan sektör), KFK periyodu dâhil olmak üzere global GSMH’nin yaklaşık %240’ına ulaşarak rekor kırdı. Global borç 2017’den bu yana GSYİH’nın 4,1 puanı kadar artarken, ABD bu artışın % 62’sini, Çin % 35,8’ini ve Japonya % 22,5’ini oluşturdu. Euro kesiminin yekun borcu yıllık % 4,6 düştü.

Kaldıraç açıklarını pahalandırmak için üç temel metriğe odaklanıyoruz: borç seviyesi, borç birikiminin suratı ve borç-hizmet nispeti. Arjantin dışında, kapsama ortamımızdaki hiçbir iktisat şu anda haddinden fazla süratli borç birikimi (nominal GSYİH büyümesine yayılmış olarak) konusunda bir ikaz sinyali vermemektedir. Lakin, derin bir durgunluk durumunda, geri ödeme yüküne ek olarak, düşük fonlama maliyetlerinin bile karşılanması zordur. Risk ceplerini tanımlamak için, mahallî COVID-19 salgınları ile yüksek kaldıraçlı gelişmekte olan pazarlara bakıyoruz.

Çin’de yekun borç büyümesi ile nominal GSYİH büyümesi arasındaki fark, KFK’den bu yana birinci defa 5 puanın (beş yıllık ortalama) altına düştü. Bu, 9 puanlık farkla bir evvelki tepeden kıymetli bir gerileme. Görüşümüze nazaran, 5 puanın üzerine çıkması borç dertlerinin geleceğine dair bir ihtar işaretidir. Çin’in hanehalkı borç / GSYH nispeti ılımlı olmaya devam ederken, borç servisi ve borç / hanehalkı gelir nispetleri son birkaç yılda süratle artmış ve hane halklarının ekonomik gerilemeleri on yıl öncesine nazaran daha güzel tolere edebilmelerini sağlamıştır. Burada kritik olan, getiri nispetlerinin düşük kalması ve mevcut seviyelerden daha da düşebilecek olmasıdır.

ABD’de, 2017’den 3Ç1919’a kadar olan yekun borç artışının %4,47’sini devlet borcu, % 35,25’ini gerçek kol ve %18,8’ini hanehalkı oluşturdu. Hükümet borcundaki artış, 2017 sonlarındaki büyük vergi indirimi nedeniyle 2018’de ağırlaştı. ABD hükümet borcunun büyüklüğü, şimdi açıklanmış olan büyük mali teşvik paketinin bir sonucu olarak daha da artacak. Ayrıyeten dikkat çeken nokta, ABD kurumsal borcunun 1990’ların başından bu yana birinci kere hanehalkı borcundan daha yüksek olması.

Kurumsal kaldıraç kaygı konusu

Şirketler dalında en yüksek riskler Çin ve Hong Kong’da; Hong Kong’da ortaya çıkan şirket borcunun büyük bir kısmı Çin’de dağıtılıyor. Bununla birlikte, hem Çin hem de Hong Kong için kurumsal borç / GSYİH nispetleri 2017 seviyelerinden aşağıda. Borç artışının GSYİH büyümesine nazaran suratı da son iki yılda, ılımlı bir seyir izlemiştir.  Kırılganlıklara borç / özsermaye ve borç / FAVÖK orantılarına bakarak inceliyoruz. Borç / özsermaye perspektifinden bakıldığında, Rusya ve İspanya’nın en yüksek kaldıraçlı kurumsal kesimlere sahip olduklarını ve ortalama borç / özsermaye orantılarının %300’ün üzerinde olduğunu görüyoruz. Borç-FAVÖK açısından, Singapur, İspanya ve Tayvan’daki en kaldıraçlı şirketlerin 12 kat FAVÖK’ü aşan borçları var. Borç verme açısından bakıldığında, Türkiye’nin getiri karşılama nispeti en zayıf orantıdır. Bununla birlikte, tahlilimiz yalnızca kaldıraçın gerilebileceği meydanları vurgulamaktadır. Bu nispetlerin telaş yaratıp yaratmadığını belirlemek için, ferdi şirketlerin finansal kaynaklarına derin bir dalış yapılması da gerekecektir.

Hanehalkı borcuna da dikkat

Avustralya, Kore, Malezya, Tayland ve Hong Kong’da hanehalkı borç / GSYİH nispetleri yükselmiştir. Nispetler 2017’den beri Avustralya, Malezya ve Tayland’da sabit kalırken, hane halkı kaldıraç orantısı Kore ve Hong Kong’da artmıştır.

Global olarak düşük getiri nispetleri ve birtakım ekonomilerdeki kredi moratoryumları, yakın vadede hanehalklarının rehabilite edilmesini sağlayabilir. Gelgelelim, mevcut sıhhat ve ekonomik buhran devam ettikçe, artan işsizlik daha mümkün hale gelmektedir; bu, kredi moratoryumlarının sona ermesi durumunda son kredi temerrütlerine yol açabilir.

Dış borç – Arjantin ve Türkiye

Arjantin ve Türkiye dışsal olarak en çokça borca sahip ekonomiler olarak öne çıkmaktadır. Bu iki iktisatta % 90’ın üzerinde yabancı para cinsinden dış borç nispeti ile dikkat çekmektedir. Finansal olmayan bölüm dış borçlarının döviz rezervlerine nispeti 2017’den bu yana değerli ölçüde artmıştır. Her iki iktisat de değerli ölçüde ikiz açıklar veriyor. Bu nedenle, dolar sıkışıklığı yahut sıkı fonlama koşulları durumunda para ünitelerinin en çokça basınç altında olması şaşırtıcı değildir. Lokal COVID-19 salgınları daha çokça aksamalar yaratacaksa, bu dış finansman üzerinde olumsuz bir ağırlık yaratabilir.

Tünelin ucundaki ışık: Amaçlı uyaran tedbirlerinin dalgaları

Bunlar eşi görülmemiş vakitler. Global bir salgın, yerküre çapında bir halk sıhhati ve ekonomik bunalımı tetikledi. Daha evvelki buhranların deneyimi hem kamu hem de şahsi dala karşılıklarında rehberlik etmeye yardımcı olmakta. Hayat kaybını sınırlamak için mümkün olan her şeyi yaptıktan sonra en hayati sorun, buhran sonrasında global bir ekonomik bunalımı önlemek. Emekçilerin gelirlerini sabit tutan ve patronlarının ayakta durmasını sağlayan siyaset tedbirleri hayati değer taşıyacak. Bu sefer KOBİ bölümü gerekli bir odak ortamı olarak öne çıkıyor; birçok insanın büyük şirketler mahalline KOBİ’ler için çalıştığı göz önüne alındığında bu yapı kritik ehemmiyete sahip. Mali kısıtlamalarla karşı zıdda olan gelişmekte olan piyasalar için, IMF ve Yerküre Bankası üzere çok uluslu kurumların rolü, giderek artan işten çıkarmalarda ve iflaslarda en berbat senaryonun önlenmesinde kritik olacak.