• ALTIN (TL/GR)
    498,31
    % 0,26
  • ÇEYREK ALTIN
    808,00
    % 0,12
  • AMERIKAN DOLARI
    8,7384
    % 0,19
  • € EURO
    10,3731
    % -0,27
  • £ POUND
    12,0782
    % -0,72
  • ¥ YUAN
    1,3527
    % 0,00
  • РУБ RUBLE
    0,1202
    % -0,31
  • BIST 100
    1.391,06
    % -1,63

Korona Krizi sonrası tartışma ekseni değişiyor: İşlere geri dönüş maaş artışı gerektirecek!

Korona Krizi sonrası tartışma ekseni değişiyor: İşlere geri dönüş maaş artışı gerektirecek!

Amerika’nın üst seviye şirket başkanları, Mayıs ayında personeller işlerine geri dönmezse “ekonomik felaketyaşanacağı” konusunda uyarıyorlar. Medyaya verdikleri demeçte, “yaygın karantiların…

Korona Krizi sonrası tartışma ekseni değişiyor: İşlere geri dönüş maaş artışı gerektirecek!

Amerika’nın üst seviye şirket başkanları, Mayıs ayında personeller işlerine geri dönmezse “ekonomik felaketyaşanacağı” konusunda uyarıyorlar. Medyaya verdikleri demeçte, “yaygın karantiların gelecek ayın ortalarından sonra devam etmesi halinde sert bir ulusal konuşma yapmak istediklerini” söylediler.

Bu konuşmanın fiyatlarda umumî bir artış isteği de içermesi gerekiyor lakin muhtemelen CEO’ların konuşmak istediği husus bu değil. Amerika’nın en büyük şirketleri ve CEO’ları, düşük gelirli personellerin zar sıkıntı hayatlarını devam ettirdiklerine dair gereğince kanıt olmasına karşın, yıllardır düşük ecirle çalışan emekçilerden beslendiler. ABD’de şirketler personellere daha yüksek fiyat ödeyemeyecek durumda değiller; keza hakikaten de, Amerika’nın en büyük şirketleri son yıllarda rekor karlılık elde etti ve CEO-işçi fiyat nispeti 300’de 1’e yükseldi. Çalışan düşük gelirli kesim konut, sıhhat, evlat bakımı üzere temel gereksinimlerini karşılayamazken bu fark çok yüksek.

Basitçe söylemek gerekirse, şirket başkanları, emekçilerine bakmaktan fazla kendi keselerini doldurmaya baktı. Bunu da hissedar önceliğinin ardına saklanarak yaptılar çünkühissedarları zenginleştirmenin en büyük öncelik olduğu fikri kabul görmekte. Taban fiyatı yükseltmek için efor gösterseler bile, umumi olarak fiyatların yükseltilmesinin, şirketlerini rekabetçi bir dezavantaja sokacağından şikayet ettiler. Piyasayı bile suçladılar: Şayet “piyasa” emekçilerin ehliyetsiz fiyat alması gerektiğine karar verirse, bunu kim olup da sorgulayacaklar ki?

Rastgele bir yetkin gözlemci laf konusu statükonun sürdürülemez olduğunu görebilirdi. Sonuçta, çalışmanın asıl emeli geçimini sağlamaktır. Şayet patronlar pazarlıkta kendilerine düşen üleşi noktasına getirmezlerse karşılığında emekçilerden ne bekleyebilirler? Birtakım CEO’lar yakın devirde bu gerçeğe uyandılar; ya da o denli olduğunu tez ettiler. Amerikalı CEO’ların birliği olan Business Roundtable, Ağustos ayında 181 CEO tarafından imzalanan deklarosyanla (Statement on the Purpose of a Corporation) çalışanlar de dahil olmak üzere “şirketlerini tüm hissedarlarının yararına yönetmeye” taahhüt eden bir mutabakat imzaladı. Günler sonra, 34 çokuluslu şirketin koalisyonu olan “Business for Inclusive Growth”, G7 tepesinde eşitsizlikle uğraş teşebbüsü başlattı.

Gelgelelim şirketler çok yavaş hareket etti; artık ise vakit kısa. CEO’ların şikayetleri, ikili çelişkili durumu önlemek için son bir uğraş. Birincisi önemli bir kar durgunluğu. Halka açık şirketler bu hafta birinci çeyrek gelirlerini bildirmeye başladı ve rakamlar pek de lâtif olmayacak. Wall Street analistleri, S&P 500 Endeksi için 2020 behre başına kar iddialarını yıl başındaki 175$’dan 142$’a düşürdü. Bu rakamlar iş hayatının kısa vadede olağana döneceği varsayımına dayalı. Lakin salgına bağlı kapanmalar daha uzun sürerse, çıkarların daha derin bir dalış yapması mümkün.

İkincisi, fiyatlardaki ani artış. Koronavirüs, personeller eserlerini üretmeden ve tüketmeden en dayanılmaz şirketlerin bile yalnızca boş kabuklar olduğunu herkese gösterdi. Sorun şu: şirketler muahedeyi iyileştirmedikçe, emekçiler işlerine geri dönmeye pek istekli olmayabilirler. Yıllar süren düşük ecirler ve artan fiyat eşitsizliğinden sonra, personellerin patronlarından çok daha az kaybedecekleri şeyleri var. Birleşik hükümet ve merkez bankası Amerikalıları beslemek ve barındırmak için ne gerekiyorsa harcamak zorunda kalacaklarını kabul etmiş durumdalar. Bu nedenle personeller muteber bir tedavi yahut aşı sağlanana kadar devlet yardımını virüsle flört etmeye tercih edebilirler.

Bu, bilhassa bu bunalımın kalbindeki iki dal için tasdikli. Bunlardan biri, seyahat, parti ve perakendeyi içeren tüketim kolu. Bu daldaki personeller, tüketiciler konutu tekrar terk etmenin inançlı olduğuna karar verdiğinde tartışmasız en çokça risk altında olacaklar. Bu küme çalışanları birebir vakitte en düşük fiyat sahalar. Bloomberg Opinion’da bir sair müellif olan Jenn Zhao, en büyük ABD kamu şirketleri için ortalama çalışan fiyatını piyasa kıymetine nazaran derliyor. 76 tüketici eserleri şirketi arasında ortalama 2019’da yaklaşık 33.000 dolardı; bu, mevcut 11 ana dal içinde en düşük seviye. Ayrıyeten ABD’nin en ucuz konumlarında bile dört kişilik bir ailenin geçinmesi için gerçekçi olarak gereksinim duyulan ölçünün yarısı.

İş yerküresi yakında rastgele bir hengamda yine başlayacaksa, şirketler ve çalışanlar, virüsle ilgili çok az şey bilindiği için, ilerideki önemli riskleri yönetmek için birlikte çalışmak zorunda kalacaklar. Ama işbirliği şirketlerin uzun müddettir emekçi haklarını ihmali nedeniyle zayıf olan itimadı gerektirir. Gallup’un halkın meslekler arasındaki dürüstlük ve etik standartları algılaması hakkındaki en son anketine nazaran, iştirakçilerin yalnızca yüzde 20’si şirket başkanlarına “çok yüksek” yahut “yüksek” notu verdi.

CEO’lar, iktisatla ilgili hiçbir dehşet iklimini artırmanın her zamanki üzere işleri hızlandıramayacağını anlamalı. Geçen yıl yazdım; şirketler ecirlerini yükseltmezlerse Coronavirüs zoruyla hükümet onları fiyatları yükseltmeye zorlayacak.  Covid-19 süratle sona ermezse, CEO’lar önemli bir yarar düşüşünden kaçınmak için, çalışanlara onları yaşatabilecek bir fiyat ödemeyi düşünmeliler.

Nir Kaissar /Bloomberg Opinion zaviye muharriri, Unison Advisors Varlık Fonu kurucusu, hukukçu ve danışman.