v Korona Günlerinde De Vergilerden Kaçamıyoruz! | Kredimi Hesapla
  • ALTIN (TL/GR)
    498,71
    % -0,56
  • ÇEYREK ALTIN
    809,70
    % -0,15
  • AMERIKAN DOLARI
    8,2711
    % 0,99
  • € EURO
    9,7353
    % 0,62
  • £ POUND
    10,7635
    % 0,53
  • ¥ YUAN
    1,2281
    % 0,77
  • РУБ RUBLE
    0,1045
    % -1,50
  • BIST 100
    1.126,99
    % -2,22

Korona günlerinde de vergilerden kaçamıyoruz!

Korona günlerinde de vergilerden kaçamıyoruz!

Vergi Kompetanı Dr. Ozan Bingöl: Korona günlerinde de vergilerden kaçamıyoruz. Kaçamak bir tarafa bugüne kadar vergiden hisselerine düşeni yerler bu devirde bile gelirden hisselerine düşeni tekrar alamıyor.

Korona günlerinde de vergilerden kaçamıyoruz!

Başşehir Üniversitesi Talim Hizmetlisi Vergi Mütehassısı Dr. Ozan Bingöl, koronavirüs salgınından sonra hayat olağana döndüğünde hiçbir şey eskisi üzere olmayacağını vurgulayarak, “2019'u ihtiyat akçesini de dahil ettiğimizde 164.4 milyarlık bir bütçe açığıyla kapatmıştık. Artık mevcut durum vergi gelirlerinde önemli düşüşler olacak” dedi.

Şu anda ne denk bütçeyi, ne mali disiplini, ne de pahalılığı düşünülmesi gerektiğine dikkat çeken Bingöl, “Bu durum bireylerin var olma ve hayatta kalma uğraşıdır. Bunun için de ne yapılması gerekiyorsa yapılmalıdır. Yani bugüne kadar ödedikleri binbir çeşit vergi ile devleti ayakta tutanlara devletin sahip çıkma devridir. Kaynak ne olursa olsun” sözünü kullandı. Koronavirüs buhranına karşı toplanan bağış ve yardımların dağıtımında objektiflik, şeffaflık ve hesap verebilirliğin değerli olduğuna vurgu yapan Dr. Ozan Bingöl ile koronavirüs ile uğraşta yurttaşların yaşadığı meseleleri ve bunun iktisada tesirlerini ve vergi artışlarına neden olup olmayacağını konuştuk.

MUSLUK AÇILDIĞINDA 3 CINS VERGİ

– Korona günlerinde hanede olan bir kişinin ortalama vergi takvimi nedir, kaç çeşit vergi ödüyor?

Maatteessüf yerküre olarak sıkıntı günlerden geçiyoruz. Bu türlü bir ortamda meskende kal davetlerine uymaya çalışıyor tüm vatandaşlar lakin Benjamin Franklin’in “ölüm ve vergiler dışında hiçbir şey kesin değildir…” lafında söylediği üzere vergilerden kaçamıyoruz.

Elektrikte 4 munfasıl vergi, doğalgazda ÖTV, KDV arilik eserlerinde en yüksek KDV orantısından vergileri ödemeye devam ediyoruz. Bugün daha musluğu açtığınızda 3 adet vergi ödüyoruz. Velev geçenlerde karar vericilerden mevzu ile ilgili bir talebim olmuştu.

KAYGI VERİCİ

– Koronavirüse karşı Ekonomik İstikrar Kalkanı Paketi açıklandı, kimi sahalarda vergiler indirildi, Türkiye'nin bu devir kadar aldığı önlemler ehliyetli mi? Sizce Türkiye'nin kurtuluş reçetesi nedir?

Evet geçenlerde birinci tedbir olarak ekonomik istikrar kalkanı paketi açıklandı ve paketin büyüklüğünün yaklaşık 100 milyar lira olduğu belirtildi. Tabi paketin içerisine baktığımızda aslında 100 milyarlık ne var diye aramdan edemedim. Bana sorarsanız paketin içeriği fiyat olarak yaklaşık 40 milyar lira civarında zira yaklaşık 20 unsurun birçoğu erteleme ve ötelemeden oluşmakta. Şayet 100 milyar dahi olduğunu varsaydığımızda bu paketin ehil olduğunu söylemek mümkün değildir.

Tüm yerküre memleketlerine nazaran bizim bugüne kadar açıklanan paketin meblağının ulusal gelirimize nispeti yaklaşık yüzde 2 seviyeleri ile sair yerküre memleketlerine nazaran çok düşük kalmaktadır. Ayrıyeten pakette yan alan iç hat uçak biletlerinde KDV’nin indirilmesi, konut kredilerinde kullanılabilir kredi ölçüsünün artırılması, konaklama vergisinin ötelenmesi üzere hususların koronavirüsün ekonomik tesirleri ile savaş mealinde zayıf olduğu kanaatindeyim. Ki esasen paketin akabinde 1.5 hafta sonra neredeyse tüm iç hat uçuşları durduruldu.

Bu da bir çeşit mali siyaset öngörüsüzlüğüdür aslında. Yani haneden çıkmadan konut almamızın mümkün olmadığını, böylesi bir ortamda rastgele bir tatil tertibi yapamayıp doğal olarak aslında konaklama vergisi ödemeyeceğimizi, bu günlerde uçak bileti ile nasıl bir alakamız olacağını kestirememiş olmak demektir, bu düzenlemeler. Ya da pakette unsur sayısını artırmak için geçmişteki kesim taleplerinin pakete monte edilmesi manasına gelir ki, bu da karşı zıdda bulunulan ekonomik ortamın derinliğinin gereğince anlaşılmadığını göstermesi açısından telaş vericidir.

– Son makalenizde koronavirüs ile uğraş paketinin kaynağı pahalılık vergisi mi olacak? diye soruyorsunuz, nedir bu pahalılık vergisi, sahiden bu paket için Türkiye'nin kaynakları yetecek mi?

Para, parayı basan açısından yükümlülük, elinde tutanlar açısından varlıktır. Pahalılık, paranın satın alma gücünü düşürdüğü için parayı ihraç eden devletin yükümlülüğünü, parayı elde tutanların ise varlığını gerçek olarak azaltır. Bu meali ile pahalılık, gelir elde eden açısından vergi özelliği taşımakta, binaenaleyh vergi üzere satın alma gücünün devlete aktarımına neden olmaktadır.

Pahalılık vergisi kısaca, devletin bütçe açıklarını para basımı ile finanse etmesinin pahalılığa yol açması nedeniyle bireylerin ellerindeki paranın satın alma gücünün tıpkı devlete vergi vermeleri durumundaki üzere azalmasıdır.

Pahalılık vergisi, birebir devranda, insanların pahalılık sebebiyle satın alma güçlerinde meydana gelen erimeyi telafi etmek için tüketimlerini kısmalarından doğan kaynağın kamu kesiti tarafından kullanılmasıyla ortaya çıkan bir dolaylı harcama vergisidir. Halkın, pahalılıktan ötürü uğradığı gerçek gelir kaybı da bir bakıma pahalılık vergisidir. Pahalılık, halkın değerli bir bölümünü fakirleştiren saklı bir vergidir.

BÜTÇEYİ DÜŞÜNME DEVRI DEĞİL

– Evet pahalılık vergisinin yükü kimin üzerinde kalacaktır?

Pahalılık vergisinin yükü tekrar vatandaşın üzerinde kalacaktır. Vatandaş bir vergi üzere bunu da sırtlayacak ve ödeyecektir. Bu vergi de Türk Lirasına yatırım yapmış olanın üzerinde kalır. Maaşı, geliri, karı TL olanın üzerinde kalır. Yabancı paraya sahip olanlar, döviz tevdiat hesabı sahipleri, altına yatırım yapanlar, gayrimenkule yatırım yapanlar pahalılık vergisi yükünü paylaşmazlar.

Velev bu ortamdan çıkarlı bile çıkabilirler. Lakin sonuç ne olursa olsun içerisinde bulunduğumuz durum ne denk bütçeyi, ne mali disiplini, ne de pahalılığı düşüneceğimiz bir durum değildir.

Bu durum bireylerin var olma ve hayatta kalma uğraşıdır. Bunun için de ne yapılması gerekiyorsa yapılmalıdır. Yani bugüne kadar ödedikleri binbir çeşit vergi ile devleti ayakta tutanlara devletin sahip çıkma devridir. Kaynak ne olursa olsun.

Ama bu ortamda, kaynakların en verimli, en optimal biçimde kullanılması, gerçek gereksinim sahiplerine ulaştırılması ve şeffaflığın en yüksek seviyede sağlanması her zamankinden daha değerli hale gelmiştir. Devletin her kuruşunun kıymeti daha da artmıştır. Bu artan ehemmiyete iyi hassasiyet gerekir.

DEVLET SESSİZ KALMAMALI

– Koronavirüs nedeniyle vatandaşın geliri önemli manada düşüyor, birçok emekçi fiyatsız olura ayrılmak zorunda bıraktırılıyor, buna karşı başta temel besin eserleri olmak üzere birçok esere de fahiş artırımlar geliyor, yurttaş bunlarla nasıl baş edecek?

Bu devir tüketici talep tercihlerinde değerli değişimler olacaktır. Doğal olarak besin, paklık eseri talebi artacak, buna karşılık giysi, konaklama, seyahat ve gibisi pek çok meydanda önemli talep azalması meydana gelecektir.

Artan taleple birlikte bunu fırsata çevirmek isteyenler elbet olacaktır. Bu mevzuda Ticaret Bakanlığı başta olmak üzere ilgili ünitelerin tesirli gözetim, kontrol ve cezalandırma mekanizmalarını çalıştırmalarında yarar vardır.

Evet gelirini, işini, aşını kaybeden yahut kaybedecek birçok vatandaşımız olacak. Devletin bu duruma sessiz kalmaması gerekiyor. Bir yaptırımı olmalı işten çıkarmaların, fiyatsız olurların, fahiş fiyat uygulayan fırsatçıların. Aksi halde bunlar tavsiye kararları ile yönetim edilebilecek durumlar değil. Halkın en çok muhtaçlık duyduğu ve talep ettiği eserlerde fırsatçılık yapanların denetlenmesi, cezalandırılması ve afişe edilmesi kadar bu eserlere ulaşması için alt gelir kümelerine nakit desteği de ehemmiyet taşımaktadır. Bu devirde konutunda aç uyuyan her evlattan hepimiz sorumluyuz.

Zira anlaşılan bir geliriniz varsa pahalı da olsa en azından bir ölçü o esere ulaşma imkanınız olacaktır lakin hiç paranız yoksa hiç alamazsınız. Devletin burada devreye girip gelir kaybına uğrayan ve gerçek muhtaçlık sahiplerine nakdi destek sağlaması farz ve kaçınılmazdır.

VERGİ AFFI GELEBİLİR

– Koronavirüse deva bulunduğunda ve hayat sıradana döndüğünde, önümüze dehşet vergiler çıkar mı? Yahut yeni bir vergi affı beklenir mi?

Salgın buhranının atlatılması sonrasında devletin borçlarında artış olduğunu göreceğiz. Mükelleflerin değerli bir kısmı ertelenmiş vergi ve SGK primleri ile karşı kaşıya kalacak. Bunun manası bu salgının sona ermesini müteakiben önemli bir “vergi/sgk borç yapılandırması”, vatandaşın tabiri ile “vergi affı” düzenlemesi bekliyorum.

Gelgelelim bugün için, sıhhat yatırımları hariç gayri pek çok yatırımın bir kenara bırakılması gerekir. Kaynaklar bu salgın belası ile savaşa harcanmalı. Kişimizin, işletmelerimizin ayakta kalması için kullanılmalı. İşsizler ordusunun artırılmaması için efor harcanmalı.

Bu manada, hayat sıradana döndüğünde hiçbir şey eskisi üzere olmayacaktır. Zira aslında bir evvelki devri ihtiyat akçesini de dahil ettiğimizde 164.4 milyarlık bir bütçe açığı ile kapatmıştık. Artık de mevcut durum vergi gelirlerinde önemli düşüşler olacaktır. Zira bizim vergi gelirlerimizin büyük bir kısmı dolaylı vergilere dayalı gelirlerdir.

Bunlarda harcama esnasında ortaya çıkan vergilerdir. Mesela akaryakıtta, cep telefonu satışında, motorlu araç satışında, sigara ve alkolde. Bu nedenle bu ortamda sıhhat harcamaları beklenenin ötesinde artarken, asıl vergilerin toplanacağı eserlerde de tüketim ve talep düşeceğinden önemli bir vergi kaybı ortaya çıkacaktır. Umarım buhran sonrası, yaşananlardan ders alınır.

Vergi sistemimizin buhran ortamında tam aksisi tarafta tesirde bulunan, dolaylı vergilere dayalı, adaletsiz yapısı düzeltilir. Kamuda tasarruf tedbirlerine dikkat edilir. Olağan vakitlerde bu kadar yüksek açık verilmez ve bu türlü bunalımlara (Bir daha yaşanmamasını dilerim) daha hazırlıklı girilir.

KAMUDA TASARRUF KAIDE

– Merkez Bankası ihtiyat akçesi, imar affı, bedelli askerlik üzere gelişmelere karşın, 2019 rekor bütçe açığıyla kapatıldı. Bu yıl bütçe ile ilgili öngörüleriniz neler, vergi tahakkuk ve tahsilatlarında bu yıl nasıl bir grafik bekliyorsunuz?

Aslında bunun karşılığını evvelki paragraflarda verdim gelgelelim bu yıl da hem sıhhat harcamalarının artışı, hem vergi gelirlerinin düşüşü, hem ihtiyat akçesi-imar affı üzere tek seferlik gelirlerin tükenmiş olması sebebiyle önemli bir bütçe açığı olacağı kanısındayım. Bunun bir nebze önüne geçmek için kesinlikle kamuda tasarruf yapmak zorundayız.

Örneğin birden ziyade kamu iştirakinden huzur hakkı, maaş, fiyat vb gelir elde eden idare ve teftiş şurası üyelerinin önüne geçilmesi, harcamaların azaltılması, ödeneklerin kısıtlanması, acil olmayan bütün yatırım programlarının askıya alınması, KÖİ girişimleri kapsamında garanti ödemelerin askıya alınması üzere birçok tedbirin acilen hayata geçirilmesi gerekmektedir.

ŞEFAFFLIK DEĞERLI

– Cumhurbaşkanı'nın açıkladığı Ulusal Dayanışma Kampanyasını nasıl değerlendiriyorsunuz?

Yardımlaşma bizim kültürümüzde var olan ve hele böylesi vakitlerde daha bir kıymet kazanan bir argümandır. Bir nevi geliri olandan olmayana gelir aktarımıdır.

Bugünlerde kamu kurumlarının esasen kaynağa aktaracakları paraları da bağışlamış olmaları bu da mı olurun vücut bulmuş halidir. İşin latifesi bir yana, elbette bağışları kimin yaptığı, ne kadar yaptığı, nasıl yaptığı, hangi kaynaktan yaptığı kıymetlidir. Ama içinde bulunduğumuz periyotta çok daha kıymetli hususlar; Toplanan kaynakların dağıtımının hangi kriterlere nazaran yapılacağının belirlenmesi, yardımların gerçek muhtaçlık sahiplerine ulaştırılması, yardımların gereksinim sahiplerine devrinde, iş işten geçmeden sağlanması, yardımların dağıtımında kimsenin zihninde “Yardımlarda acep görünür bir kesim mi kayırılıyor?” üzere en ufak bir soru kalmayacak biçimde hareket edilmesi çok kıymetlidir.

Bu kapsamda yardımı yerlerin saklılığı korunmakla birlikte yardımların dağıtımında objektiflik, şeffaflık ve hesap verebilirliğin en seviyede gerçekleşmesi üzere hususları çok daha büyük değer arz etmektedir.

Alışılmış, yardımların kimlere, nerelere ve nasıl harcandığı konusunda vatandaşların takipçi olması da münferit bir değere sahiptir. Birilerinin yanlış yapmasının önüne geçecek en kıymetli araçtır bu takip.

Bu günler elbette makbul. Bu günlerden arkaya yeterliliğin, yardımlaşmanın, dürüstlüğün mü; yoksa fırsatçılığın, aç gözlülüğün, öngörüsüzlüğün, duygusuzluğun mu kalacağına bugünkü siyaset, tatbik ve davranışlar damga vuracak.

Bazen felaketler topluluğu birbirine kenetler. Yanlışlarını görmelerine neden olur. Bazen ise daha da ayrıştırır. Temennimiz birincisinin olması. Zira en çok muhtaçlığımız olan ulus olarak tek vücut olabilmek. Dertlerimizi, ekmeğimizi paylaşabilmek.

Şehriban Kıraç/Cumhuriyet