• ALTIN (TL/GR)
    485,92
    % 0,53
  • ÇEYREK ALTIN
    786,40
    % 0,42
  • AMERIKAN DOLARI
    7,8529
    % -1,17
  • € EURO
    9,2902
    % -0,72
  • £ POUND
    10,2416
    % -0,51
  • ¥ YUAN
    1,1745
    % 0,35
  • РУБ RUBLE
    0,1023
    % -0,59
  • BIST 100
    1.165,70
    % 1,32

Bloomberg: Merkez bankacılığının pandemi sonrası geleceği için Fed’e değil Asya’ya bak

Bloomberg: Merkez bankacılığının pandemi sonrası geleceği için Fed’e değil Asya’ya bak

Salgına karşı yürütülen ekonomik uğraş, Asya’yı global siyaset reaksiyonunun ön saflarına itti. Oradaki yetkililer emsallerine nazaran çok daha radikal işler…

Bloomberg: Merkez bankacılığının pandemi sonrası geleceği için Fed’e değil Asya’ya bak

Salgına karşı yürütülen ekonomik savaş, Asya’yı global siyaset yansısının ön saflarına itti. Oradaki yetkililer emsallerine nazaran çok daha radikal işler yapıyorlar. Çin’in ekonomik motorunun Ocak ayında durmasından başlayarak Asya’daki gelişmeler yerkürenin her bucağına ulaşıyor. Merkez bankacılığı da bu vakalardan sonra asla tıpkı olmayabilir.

Evet, Fed, global finans sisteminin merkezindeki doların rolü sayesinde hala yerkürede en yüksek ateş gücüne sahip merkez bankası. Ve Fed de zati süratle nema orantılarını sıfıra çekti, piyasaları istikrara kavuşturmak ve bankaları fırtınadan sakin sulara çekmek için tüm gücünü kullandı. Ama Yönetici Jerome Powell’ın bu adımları 2008’deki global mali buhran sırasında kurulan temeller üzerine atıldığı için, bir devrim değil lakin evrim olarak tanımlanabilir.

Hakikaten dramatik işler için Pasifik’e bakmak gerekli. Asya’daki para siyaseti Büyük Durgunluk ve 1990’ların sonlarında Asya’nın finansal çöküşünün derinliklerinde bile denenmeyen bir nahiyeye girdi. Ölçek ve çeşit olarak, Asya’daki merkez bankaları tarafından atılan adımlar gibisi görülmemiş ve mali başkanların tesiri hiç bu kadar büyük olmamıştı.

Bu değişim kendini iki temel halde sunmakta.

Asya para otoritelerinden gelen duyuru selinden basitçe görülebilir. Borçlanma maliyetleri artık mikroskobik seviyelerde. Japonya dışındaki Asya merkez bankalarının ölçü niceliksel genişleme sürecine girecekleri fikrine yakın vakte kadar gülünürken artık gerçekleşiyor.

Siyaset yapıcılar, doğal olarak, fiyatların bir tarafından telaş ediyorlar. Batı’da olduğu üzere Asya’da da talep çöküyor. Dahası, yerküre umumunda pahalılığın yokluğunda görülen bir eğilim olan dezenflasyon daha koronavirüs ortada yokken hakim olan umumî eğilimdi. Capital Economics, Güney Kore, Tayland ve Tayvan’da deflasyon beklemekte.

Asya’nın para arenasında artan rolünün 2. tezahürü daha farklı. Fed yetkilileri, ekonomik çekim merkezi Asya’ya yanlışsız kayarken, kesimdeki vakaların Fed’in siyasetlerinde daha çokça laf sahibi olması gerektiği görüşündeler. Bu bakışın ise sonuçları çok geniş.

Geçtiğimiz on yıl öncesinde Fed, Amerika kıyılarının ötesindeki yerküreyi pek umursamadı. Gereğince adil halde hizmetinin Kongre’nin tarafından verildiği biçimiyle fiyat istikrarı ve maksimum istihdama odaklandı. Pekala ya bu iki vazife giderek artan bir biçimde yurtdışındaki ekonomiler tarafından şekillenirse – Çin tarafından yönlendirilir ve tüm nahiye ve ötesinde tesir yaparsa? Covid-19’un gezegene yayılma ve Fed’i karşılık vermeye zorlama suratı, geçmişe dönük olarak, yalnızca ulusal parametrelere dayanan siyaset açısından bir dönüm noktası olarak görülebilir.

Asya yarımküresinde Avustralya farklı bir örnek. Koronavirüsten evvel daha 2018’de memleket ekonomik durgunlukla boğuşuyordu. Pahalılık çok düşüktü ve nemaların inmesi gerekmekteydi. Miktarsal genişleme geçe yıl tartışılsa da, ABD ve Avrupa ekonomilerinde yarattığı zorluklar nedeniyle devreye sokulmadı. Ancak pandemi ile birlikte Avustralya’nın birinci işi 19 Mart’ta nemaları sıfıra çekip üç yıllık nemaları de %0,25’te tutmak için Japonya merkez bankasından esinlenen bir miktarsal genişleme programı açıklamak oldu. Virüs Avustralya’nın büyümesini mezara gömerken, beraberinde konvansiyonel merkez bankacılığını da memleket ismine silmiş oldu.

Misal hikayeler Endonezya, Filipinler ve Güney Kore merkez bankaları için de izlenebilir. Üçünde de nema orantıları aşağıya çekilmeden tahvil alım programları devreye sokuldu.

Deutsche Bank AG ekonomistleri, 6 Nisan’da bir raporda gelişmekte olan memleket hükümetlerinin ABD, Avrupa ve Japonya’da olduğu üzere merkez bankasının para basması ile borçların kısmen hafifletilmesi (monetizasyon) isteklerinin şaşırtıcı olmadığını, ama bunu merkez bankalarının daha alternatifleri devreye sokmadan kabul etmesini farklı bulduklarını yazdı.

Virüs öncesinde konvansiyonel yolları çoktan tüketmiş olan Fed, pandemi ile birlikte yerkürenin merkez bankacısı olma rolüne soyundu. Fakat bu müşteri – yani yerküre – son yıllarda kıymetli ölçüde değişti ve bankanın sahibi değilse de, hayli değerli bir hissedarı haline dönüştü.

Çin global ekonomik büyümenin %40’ını, Asya umumisinin ise %70’ini oluşturuyor. Çin iktisadı, SARS salgınının vurduğu 2003’teki rakamın sekiz katı büyüklüğünde artık. Bu harika büyüme, Asya’da olanların Asya’da kalmasına köstek oluyor. Asya’da olan her şey süratle ABD’ye geliyor.

Çin, sıhhat buhranına reaksiyon olarak para tekerleğini tekrar icat etmekten kaçındı. Çin Halk Bankası, orantıları mütemadi olarak düşürmeye devam etti, lakin 2008’deki teşvik uğraşlarından kaynaklanan borç birikimine karşı dikkatli. Pekin, borç verenler için rezerv gereksinimlerini azalttı ve bankalara bu ekstra parayı küçük ve orta ölçekli işletmelere yönlendirmeleri direktifini verdi. ABD ve Japonya’daki kadar olmasa da maliye siyasetini gevşetti.

Fed, geçmişte global ilişkilerden habersiz değildi. Asya mali buhranı sırasında nema artışını durdurmuş, daha sonra Rusya’ya moratoryum ilan ettiren gelişmekte olan piyasalar bunalımında de getiri indirmişti.

Fed ve gayrı merkez bankaları mali bunalımdan sonra durgun büyüme için günah keçisi bölgesine kondular. Fed yetkililerinin gerçek patron olduğunu söylediği Kongre, tasarımı gereği dar görüşlü. Binaenaleyh Fed, ABD’nin büyüme, istihdam ve pahalılık gayelerini yayınladığı üç aylık Ekonomik Projeksiyon Özetine, bu gayelere ulaşmak için yerküre iktisadından nasıl bir performans gelmesi gerektiğini dahil edilebilir. İç koşulları da artık şekillendiren dış yerküre için ölçülebilir bir rehber son kademe yararlı olacaktır. Böylelikle kolay bir gerçekliği de kabul eder: Globalleşmenin geçersiz olduğu söylenen bir çağda, ulus ötesi bağlar, paranın fiyatını belirlerken daha az değil, daha değerli faktörlerdir.

Pekala ya Asya’nın geleceği? Bu mucize adımların nasıl geri çekileceğini yakın hengamda görmek sıkıntı. Hükümetler ve tahvil sahipleri geri adım atmaya bir kez başladıklarında, oluşan yeni alışkanlıkları değiştirmek güçlükle. Endonezya ve Filipinler’deki siyaset yapıcılar kendi lokal “geri çekme” planlarını açıklayıp devreye sokmaya çalışabilir. Lakin, virüsle uğraş ettiği varsayılan devlet sübvansiyonlarının ve işlevlerinin en azından bir kısmı kalacaktır, bu da bütçelerin finanse edilmesi gerektiği manasına gelir. Artık Avustralya miktarsal genişleme adımını attıktan sonra bunu nasıl geri çekecek? Japonya’da hiç geri çekildi mi? Çıkış stratejileri hakkında çok az şey duyuluyor; velev neredeyse hiç duyulmuyor.

Merkez bankası bağımsızlığının Asya’da esaslı bir geçmişi yok. Acil durum tedbirleri, kazanılmış menfaatler etraflarına yayıldıkça yerleşik hale gelir. Pahalılık gelince, bu Asya’da besbelli bir düşüşte. Birçok durumda, fiyat artışlarının suratı maksatların alt ucuna yakın ve muhtemelen maksat çizgisinin altına inecek. Klâsik olarak büyük teşvik periyotlarını takip ettiği düşünülen pahalılık artışı, mevcut miktarsal genişleme ortamında dahi beklenen değil.

Bu da esasen Batı’nın Büyük Durgunluk ‘tan kurtuluşundan Asya ismine alınacak en kıymetli ders. Fed Asya’yı hesaba katarsa, en azından bu açıdan Asya Amerika’ya benziyor. Ve görünen o ki, Asya iktisadının global iktisat içinde üleşi arttıkça, Fed’in karar mekanizmasının içindeki hissesi da yükselecek.

Bloomberg Opinion- Daniel Moss